Op de webstek www.nieuwwij.nl staat een interview met de lekendominicaan professor Erik Borgman, waarin hem o.m. gevraagd wordt wat hij denkt over het virus van de 'islamangst' in Nederland. Het voornaamste stuk van zijn antwoord leest u hieronder. Het heeft op de webstek zeer veel erg tegenstrijdige reacties uitgelokt.

Ik was vroeger een erg angstig kind. Ik voelde me in een hele diepe zin onveilig, zag vooral de verschrikkelijke kanten van het bestaan. Dat sloeg zakelijk gezien nergens op, want ik had een beschermde en ook tamelijk rustige jeugd. Het is in zekere zin vanzelf overgegaan en heeft zich getransformeerd in het gevoel vreemdeling en balling te zijn en toch thuis. We worden gedragen, maar er zijn geen garanties dat er geen pijn zal zijn, geen wonden zullen worden geslagen en niet gestorven zou hoeven worden. Ik ben daarom soms wel bang voor concrete moslims, zoals ik ook bang ben voor concrete christenen en concrete atheïsten. Maar ik ben niet bang voor de islam. Ik zie niet in waarom het in beginsel erg zou zijn als de islam meer invloed krijgt op onze gemeenschappelijke cultuur. Dat wil niet zeggen dat ik alles van de islam goed vind, maar ik vind ook niet alles van de huidige cultuur goed.

Wat mij erg afstoot in de huidige cultuur is de vanzelfsprekende wijze waarop mensen zich alles toe-eigenen en menen dat alles hen zonder meer ter beschikking staat. De ruimte wordt gevuld met tetterende stemmen, het gesprek wordt gekaapt door de grote monden en de wereld wordt veroverd door macht en kracht. De islam heeft ons weer geconfronteerd met de eerbied en het respect, met de grondwaarheid dat het - religieus gesproken - niet gaat om de vraag waar je voor gaat in het leven, maar waarvoor je buigt en voor wie je knielt. Dat juich ik toe. Wat dit betekent, ook voor onze verantwoordelijkheid. Maar ook hoe dit respect zich verhoudt tot wat mensen als beknelling ervaren en waarvan zij zich willen en ook moeten bevrijden.

Daarover zouden we opnieuw moeten discussiëren. Religie mag geen geweld en onderdrukking legitimeren. Aan de andere kant: vrijheid is ook niet dat je niets in de weg gelegd wordt en je kunt doen wat je wilt. Dit wordt overigens wel vaak door Nederlanders gedacht blijkens het jongste Vrijheidsonderzoek. Kortom: er is mede dankzij de islam een nieuw gesprek geopend over wat ons heilig is en moet zijn. Dat is goed. Wat de uitkomst zal zijn van dit gesprek laat zich niet voorspellen. Daarover moeten we met elkaar nog wel wat stevige robbertjes vechten. Wij allen met elkaar, niet alleen allochtonen met autochtonen of moslims met christenen.

Er komt met name vanuit de kerk veel steun voor Geert Wilders en zijn anti-islampartij. Dat vind ik schokkend. De zonde bestaat en kan niet uit de wereld worden geholpen door voldoende scholing. Maar mij zou het wel iets waard zijn als de kerken bijvoorbeeld duidelijker zouden laten blijken dat de vrijheid van godsdienst één is. En dat wie aan de islam komt dus ook aan de kerk komt. Als er wordt geroepen om het verbieden van de koran, is de bijbel evenmin veilig. Ik denk ook dat de christelijke tradities veel te bieden hebben in onze zoektocht naar een gemeenschap van mensen met verschillende, regelmatig elkaar uitsluitende overtuigingen. Bijvoorbeeld het idee dat de goddelijke Waarheid niet in de macht en de kracht, maar in het weerloze en gebrokene te vinden is.

Anders dan zijn voorganger lijkt paus Benedictus XVI niet echt geïnteresseerd in interreligieuze contacten. Ook als hoofd van de Congregatie voor de Geloofsleer ging het hem vooral op het bewaren van de eigen, specifieke christelijke identiteit. Daar heb ik op zich geen bezwaar tegen, maar bij de eigen identiteit hoort de relatie met anderen en hun visies op God, mens en wereld. Ik heb er geen problemen mee als de paus naar voren brengt wat naar zijn overtuiging de christelijke en katholieke bijdrage is aan de toekomst van Europa. Ik heb er wel problemen mee dat hij verkondigt dat Europa 'eigenlijk' christelijk is en dat het alleen zijn ondergang kan voorkomen door het christendom weer expliciet als grondslag te omhelzen. Zeker als dat gepaard gaat met weinig besef van de problematische kanten van de eigen geschiedenis. Een bepaalde visie op het christelijke Europa heeft geregeld tot uitbarstingen van anti-judaïsme geleid.

De ideale paus is voor mij een paus die zijn eigen positie relativeert en het leven van de kerk werkelijk lokaliseert bij de plaatselijke kerken. Een paus die niet vooral denkt dat hedendaagse ontwikkelingen bedreigend zijn, maar die er kansen in ziet en 'tekenen van de tijd' waarop de kerk moet antwoorden. Dit omdat God zelf haar in deze tekenen roept om werkelijk op deze plaats in deze tijd kerk te zijn.